Perspektywy rozwoju zakładów aktywizacji zawodowej na terenie województwa mazowieckiego

Perspektywy rozwoju zakładów aktywizacji zawodowej na terenie województwa mazowieckiego - to raport końcowy z badań zrealizowanych na zlecenie Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej.

Badanie miało na celu określenie perspektyw rozwoju zakładów aktywności zawodowej  działających w Województwie Mazowieckim, a także ocenę możliwości tworzenia nowych podmiotów. Zakłady aktywności zawodowej działające na terenie Województwa Mazowieckiego stanowią istotny element regionalnej ekonomii społecznej. Nawet przy niewielkim stopniu skuteczności działań aktywizacyjnych mierzonych liczbą osób z niepełnosprawnością, które po opuszczeniu zakładu znajdują zatrudnienie na otwartym rynku pracy, działania podejmowane przez zakłady przyczyniają się do rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnością. Ponadto, zakłady aktywności zawodowej stanowią nierzadko jedyną szansę dla osób posiadających różnego rodzaju dysfunkcję na podjęcie zatrudnienia, ale również na wzięcie czynnego udziału w życiu społecznym. Mazowieckie zakłady aktywności zawodowej zapewniają pracownikom z niepełnosprawnością odpowiednie wsparcie, w tym w formie szkoleń i kursów zawodowych czy rehabilitacji. Największe znaczenie zakłady mają więc dla samych osób z niepełnosprawnością i to przede wszystkim z ich punktu widzenia powinny być one postrzegane. Otwarty rynek pracy niechętnie przyjmuje bowiem osoby opuszczające zakłady, zwłaszcza te posiadające znaczny stopień niepełnosprawności.

Mazowieckie zakłady aktywności zawodowej działały na rynku przeciętnie od kilku lat. Do najczęstszych rodzajów prowadzonej działalności należały usługi związane z gastronomią, w tym usługi cateringowe, a także działalność rękodzielnicza. Część mazowieckich zaz-ów zajmowało się produkcją i przetwórstwem żywności, bądź świadczyło drobne usługi, takie jak sprzątanie czy krawiectwo. Głównym czynnikiem branym pod uwagę przy wyborze rodzaju działalności zakładu były możliwości osób z różnego typu niepełnosprawnościami do pełnienia określonych zadań. Posiadane dysfunkcje często uniemożliwiały bowiem podjęcie bardziej złożonej pracy. W związku z tym, planowana działalność Zakładów musiała uwzględniać przede wszystkim tę kwestię.

W strukturze osób zatrudnionych w zakładach aktywności zawodowej dominowały osoby posiadające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynikało z przepisów prawnych określających zasady funkcjonowania zakładów. Charakterystyka osób z niepełnosprawnością zatrudnionych w zakładach aktywności zawodowej wynikała przede wszystkim z wymogów formalnych określających stosunek liczby osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, osób ze stopniem umiarkowanym i liczby zatrudnianego personelu pełnosprawnego, które mogą pracować w jednym zakładzie.

Z punktu widzenia przedstawicieli mazowieckich zakładów aktywności zawodowej, na skuteczność działań aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych wpływały przede wszystkim:

  • Realizacja kursów i szkoleń dla osób z niepełnosprawnością, podnoszących ich kompetencje i kwalifikacje;
  • Wsparcie pozaszkoleniowe w celu znalezienia przez pracowników z niepełnosprawnością pracy na otwartym rynku pracy;
  • Motywacja osób z niepełnosprawnością do pracy i ich zaangażowanie;
  • Tworzenie indywidualnych planów zatrudnienia;
  • Podejmowanie działań mających zwiększyć integrację osób z niepełnosprawnością z otoczeniem zewnętrznym (np. wyjścia do teatru, muzeów itp.).

Problemami w tym zakresie natomiast były:

  • Poziom sprawności pracowników z niepełnosprawnością zakładów aktywności zawodowej, który umożliwiałby im podjęcie stażu i zatrudnienia poza zakładem;
  • Brak możliwości wsparcia ze strony trenera pracy w nowym miejscu zatrudnienia;
  • Brak ofert pracy skierowanych do osób z niepełnosprawnością z określonym rodzajem i stopniem niepełnosprawności.

Problemem było ponadto stereotypowe postrzegania osób z niepełnosprawnością, w tym ich możliwości co do podjęcia zatrudnienia na różnego typu stanowiskach.

Na perspektywy rozwoju zakładów najsilniejszy wpływ miały możliwości finansowe związane z dofinansowaniami przeznaczanymi na działalność zaz-ów. Barierami w tym zakresie były z kolei:

  • Biurokratyzacja związana zarówno z prowadzeniem działalności, jak i pozyskiwaniem środków na działalność zakładów aktywności zawodowej;
  • Problemy lokalowe;
  • Brak środków na odpowiednie wyposażenie zakładów, co przełożyłoby się na możliwość zwiększenia liczby zatrudnionych;
  • Ograniczenia wynikające z zapisów dotyczących struktury osób zatrudnionych pod względem rodzaju i stopnia posiadanej niepełnosprawności;
  • Brak środków na zapewnienie transportu osobom z niepełnosprawnością;
  • Braki kadrowe i niskie wynagrodzenia kadr;
  • Niewystarczająca promocja zakładów i ich działalności.

Jak wynika z przeprowadzonych badań, w zakresie współpracy zakładów aktywności zawodowej z innymi podmiotami decydowały dwa główne czynniki. Pierwszym z nich był rodzaj relacji między podmiotami – w większości przypadków Zakłady były beneficjentami, którzy starają się o uzyskanie wsparcia finansowego w odpowiednich placówkach. Drugim czynnikiem decydującym o zakresie podejmowanej współpracy był rodzaj działalności prowadzonej przez zakład i zapotrzebowanie na oferowane dobra czy świadczone usługi na rynku. Współpraca z sektorem prywatnym w niektórych przypadkach przybierała ponadto formę współorganizacji eventów czy imprez bądź prowadzenia praktyk lub staży dla osób z niepełnosprawnością, choć ta ostatnia praktyka – w opinii przedstawicieli zakładów – była zbyt rzadko wykorzystywana.

Przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego, ośrodków wspierania ekonomii społecznej, powiatowych centrów pomocy rodzinie i powiatowych urzędów pracy, którzy mieli okazję współpracować z zakładami aktywności zawodowej, w zdecydowanej większości oceniali tą współpracę bardzo dobrze. Wskazywano na wysokiej jakości produkty i usługi oferowane przez Zakłady i ich przystępne ceny, a także na dobrą infrastrukturę i sprawne działanie całej organizacji. Ponadto wskazywano na życzliwość zatrudnionych w zakładach osób oraz otwartość zakładów aktywności zawodowej na współpracę i ich wywiązywanie się z powierzonych zadań.

Ogółem, w świetle przeprowadzonych badań obraz działalności ZAZ województwa mazowieckiego jest pozytywny. Stanowią one miejsce umożliwiające osobom z niepełnosprawnością rozwój i samorealizację, zarówno pod względem zawodowym, jak i społecznym. Działania realizowane przez ZAZ pozytywnie postrzegali nie tylko przedstawiciele samych Zakładów, ale również większość reprezentantów JST, OWES, PCPR i PUP. Konieczne jest jednak stworzenie odpowiednich warunków do ich dalszego rozwoju i zwiększenia znaczenia ZAZ dla wsparcia osób z niepełnosprawnością. W tym celu powinny zostać wdrożone działania takie jak: większa promocja działań Zakładów, zwiększenie ich przedsiębiorczości oraz rozszerzenie zakresu współpracy zarówno z innymi podmiotami ekonomii społecznej, jak i z lokalnymi przedsiębiorcami. Niezbędne jest również podjęcie działań uświadamiających, nie tylko odnośnie samej działalności ZAZ, ale przede wszystkim na temat potrzeb i możliwości samych osób z niepełnosprawnością.

ZałącznikWielkość
PDF icon MCPS_RAPORT KOŃCOWY - 21.10.pdf2.46 MB

O stronie

Strona przeznaczona jest przede wszystkim dla osób, instytucji i organizacji pozarządowych, zainteresowanych tematyka ekonomii społecznej.

Na stronie znajdują się informacje, dotyczące ekonomii społecznej na  Mazowszu.

Osoba do kontaktu

  • Robert Gajewski
  • Tel.: (22) 622 42 32 wew. 47
  • Faks: (22) 622 47 32
  • e-mail: napisz
  • www: mcps.com.pl

Urząd Marszałkowski woj. mazowieckiego

  • ul. Jagiellońska 26
  • 03-719 Warszawa
  • Tel.: (22) 597 91 00
  • Faks: (22) 597 92 90
  • e-mail: napisz
  • www: mazovia.pl

Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej

  • ul. Nowogrodzka 62A
  • 02-002 Warszawa
  • Tel.: (22) 622 42 32
  • Faks: (22) 622 47 32
  • e-mail: napisz
  • www: mcps.com.pl